İşveren işçiye servis sağlamak zorunda mı? Hukuki çerçeve ve pratik cevap

Bu rehber genel bilgi amaçlıdır, hukuki görüş değildir. Sözleşmenize, toplu iş sözleşmenize ve işyerinize özel durum için hukuk biriminize veya avukatınıza danışın.

"İşveren servis sağlamak zorunda mı?" sorusunun iki cevabı vardır. Hukuki cevap: genel kural olarak hayır. Pratik cevap: vardiyalı bir fabrikada neredeyse her zaman evet, çünkü 24:00 vardiya değişiminde Sincan OSB'ye ya da Kahramankazan'daki bir tesise toplu taşımayla ulaşmak çoğu zaman mümkün değildir. Aşağıda önce hukuki çerçeve, sonra işverenin karar verirken bakması gereken sorumluluk ve maliyet başlıkları yer alır.

İş Kanunu'nda personel servisi zorunluluğu var mı?

4857 sayılı İş Kanunu'nda "işveren işçiyi servisle taşır" diyen bir madde yoktur. Kanun servise yalnızca bir yerde değinir: çalışma süresinden sayılan halleri düzenleyen 66. maddenin son fıkrası, "işin niteliğinden doğmayıp da işveren tarafından sırf sosyal yardım amacıyla işyerine götürülüp getirilme esnasında araçlarda geçen süre"nin çalışma süresinden sayılmayacağını söyler. Kanun'un personel servisini bu ifadeyle işverenin sosyal yardımı olarak anması, servisin kendiliğinden bir yasal zorunluluk olmadığını gösterir. Servis sağlamayan işveren yalnızca bu nedenle Kanun'a aykırı davranmış olmaz; zorunluluk aşağıdaki kaynaklardan doğar.

Kaynak: 4857 sayılı İş Kanunu, madde 66 (mevzuat.gov.tr). Kontrol tarihi: 13 Ekim 2026.

Yükümlülüğün doğduğu üç hal: sözleşme, toplu iş sözleşmesi, işyeri uygulaması

İş ilanındaki "servis var" ibaresinin sözleşme açısından ağırlığı somut olaya göre değişir; hukuk biriminizle değerlendirin. Hangi hâlde olduğunuzu görmek için önce iş sözleşmesi şablonunuzu, personel yönetmeliğinizi ve varsa toplu iş sözleşmenizi inceleyin.

Gece postasında çalışan kadın personel: ulaşım işverence sağlanır

İş Kanunu md. 73, on sekiz yaşını doldurmuş kadın işçilerin gece postalarında çalıştırılmasına ilişkin usul ve esasların yönetmelikle belirleneceğini söyler. Bu yetkiyle çıkarılan Kadın Çalışanların Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik (mevzuat.gov.tr'de adıyla aranabilir), posta değişim saatlerinde toplu taşıma araçlarıyla gidip gelme zorluğu bulunan işyerlerinde gece postasında çalıştırılacak kadın çalışanların işverence sağlanacak uygun araçlarla taşınmasını öngörür; kapsama girip girmediğinizi yönetmelik metninden doğrulayın.

OSB'lerde 24:00 ve 08:00 posta değişimlerinde toplu taşıma çoğunlukla yoktur ya da çok seyrektir. Tesisiniz yönetmeliğin tanımına giriyorsa, gece vardiyasında kadın personel çalıştıran fabrikada servisi tercih olarak değil, yönetmelikten doğan yükümlülük olarak planlayın; kapsam değerlendirmesi için hukuk biriminize danışın.

Kaynak: 4857 sayılı İş Kanunu, madde 69 ve 73; Kadın Çalışanların Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik (mevzuat.gov.tr ana sayfası; yönetmelik adıyla aranır, ulaşım hükmünün madde numarası için güncel metne bakın). Kontrol tarihi: 13 Ekim 2026.

Servis kazası iş kazası sayılır mı? (5510 sayılı Kanun md. 13)

Evet. 5510 sayılı Kanun'un 13. maddesi, sigortalının "işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında" meydana gelen ve onu hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olayı iş kazası olarak tanımlar. İşveren kazayı yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, SGK'ya ise en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesiyle bildirir; kaza işverenin kontrolü dışındaki bir yerde olmuşsa süre kazanın öğrenildiği tarihte başlar.

Uygulamada servis hizmetinin dış bir firmadan alınması bu değerlendirmeyi değiştirmez; taşıtı temin eden işveren olarak görülür (somut olay için hukuk biriminize danışın). Bu nedenle personel servisi sağlayan işveren araçların zorunlu trafik ve koltuk ferdi kaza sigorta poliçelerini, sürücülerin SRC ve psikoteknik belgelerini ve firmanın C plaka ile araç uygunluk belgelerini dosyasında güncel tutmalıdır. Sürücü ve araç standartları personel servisi kuralları rehberinde, C plaka koşulları C plaka rehberinde anlatılır.

Kaynak: 5510 sayılı Kanun, madde 13 (mevzuat.gov.tr). Kontrol tarihi: 13 Ekim 2026.

Servis süresi çalışma süresinden sayılır mı?

Genel kural olarak hayır. İş Kanunu md. 66'nın son fıkrası, sosyal yardım amacıyla işyerine götürülüp getirilme sırasında araçta geçen sürenin çalışma süresinden sayılmayacağını belirtir. Aynı maddenin (f) bendi ise yol, demiryolu ve köprü yapımı gibi yerleşim yerlerinden uzak işyerlerine topluca taşınmanın gerektiği işlerde yolda geçen süreyi çalışma süresine katar. OSB'deki bir fabrikaya düzenli personel servisi genellikle bu bende girmez ve mesai tesiste başlar; yine de toplu iş sözleşmesi ya da iş sözleşmesi farklı düzenleme getirmiş olabilir, servis saatlerini ona göre planlayın.

Servis bedeli ücret mi, yan hak mı? Vergi ve gider yönü

Personel servisi, işçiye nakit ödenmeyen ancak ekonomik değeri olan bir yan haktır. Gelir Vergisi Kanunu md. 23/10, "hizmet erbabının toplu olarak işyerlerine gidip gelmelerini sağlamak maksadıyla işverenler tarafından yapılan taşıma giderleri"ni gelir vergisinden istisna tutar. Aynı bende 2019'da eklenen hükme göre servis verilmeyen durumlarda yol yardımı, günlük tutar sınırını aşmamak ve toplu taşıma kartı ya da bileti olarak verilmek şartıyla istisnadadır; aşan kısım ile nakit ödenen yol paraları ücret olarak vergilendirilir. mevzuat.gov.tr'deki metinde bu günlük tutar parantez içinde 158 TL olarak görünür; tutar yeniden değerlemeyle her yıl değiştiğinden güncel rakamı mali müşavirinizle teyit edin.

Servis firmasının faturası %20 KDV ile düzenlenir ve servis taşımacılığında KDV tevkifatı uygulanır; ayrıntı KDV ve tevkifat rehberinde. Servis bedelinin ücret hesabına, kıdem tazminatına veya SGK primine etkisi somut uygulamaya göre değiştiği için bu başlıkta mali müşavirinize ve hukuk biriminize danışın.

Kaynak: 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, madde 23/10 (mevzuat.gov.tr). Kontrol tarihi: 13 Ekim 2026.

Servis yerine yol parası verilebilir mi?

Sözleşme, toplu iş sözleşmesi ya da işyeri uygulaması servisi açıkça öngörmüyorsa işveren servis yerine yol yardımı verebilir. Karar vermeden önce iki seçeneği karşılaştırın:

Mevcut servis kaldırılabilir mi? Kazanılmış hak ve esaslı değişiklik

Servis sözleşmede, personel yönetmeliğinde veya yerleşik işyeri uygulamasında yer alıyorsa kaldırılması çalışma koşullarında esaslı değişikliktir. İş Kanunu md. 22'ye göre işveren böyle bir değişikliği ancak işçiye yazılı bildirerek yapabilir; işçinin altı iş günü içinde yazılı olarak kabul etmediği değişiklik onu bağlamaz. Toplu iş sözleşmesindeki servis hükmü ise sözleşme süresince sendikayla anlaşma olmadan değiştirilemez.

Pratikte servisi kaldırmak yerine hatları yeniden planlamak, durakları birleştirmek ya da düşük doluluklu hatta küçük araca geçmek hem maliyeti düşürür hem hukuki riski azaltır; durak ve km kuralları personel taşımacılığı fiyatları rehberinde.

Kaynak: 4857 sayılı İş Kanunu, madde 22 (mevzuat.gov.tr). Kontrol tarihi: 13 Ekim 2026.

Zorunlu olmasa da işveren neden servis sağlar?

• Vardiya düzeni: 16:00 ve 24:00 girişlerinde toplu taşıma çoğunlukla yoktur ya da seyrektir; servis olmadan gece vardiyası kurmak zordur.
• Devamsızlık ve geç kalma: Personel tesise topluca ve vardiya başlamadan önce varır; bant bekletilmez.
• İşe alım: Batıkent, Eryaman veya Keçiören gibi semtlerden OSB'ye her gün gidip gelmek adayın giderini ve süresini artırır; ilandaki "servis var" ibaresi başvuru kararında ağırlık taşıyabilir.
• İş güvenliği: Gece vardiyasından çıkan işçinin kendi aracıyla dönmesi yerine belgeli sürücüyle taşınması yol riskini azaltır.

Fabrika ve OSB düzenine özgü planlama (nizamiye protokolü, yedek araç, vardiya saatleri) fabrika işçi servisi sayfasında; Sincan aksındaki hat örnekleri Sincan OSB personel taşımacılığı sayfasında.

Personel servisi maliyeti nasıl hesaplanır?

Bedel sefer başına hesaplanır; her vardiya için bir toplama, bir dağıtım seferi vardır. 19+1 araçla 30 km'ye kadar bir sefer, 07:00 başlangıçlı mesaide 3.000 TL, 08:00 mesaisinde 3.750 TL; 16:00 ve 24:00 gibi vardiya seferleri ile hafta sonu seferleri %25 indirimlidir. İlk 6 durak dahildir, sonrası durak başına 150 TL; 30 km üstü her km 40 TL eklenir. Örnek: 16 km'lik tek hatta 19 kişilik grup, 08:00 mesaisi ve ayda 22 iş günüyle aylık bedel yaklaşık 165.000 TL (KDV hariç, 19+1 araç), kişi başı yaklaşık 8.684 TL. Kendi hatlarınızı personel servis ücreti hesaplama aracına girerek aylık tutarı ve tevkifat sonrası ödenecek rakamı görebilirsiniz.

İşveren için kontrol listesi

1. İş sözleşmesi şablonu, personel yönetmeliği ve varsa toplu iş sözleşmesinde servis hükmünü bulun.
2. Gece vardiyasında kadın personel çalışıyorsa ulaşımı yönetmeliğe göre planlayın.
3. Servis firmasından C plaka, araç uygunluk, sigorta ve sürücü belgelerini alın; firma seçimi rehberindeki listeyi kullanın.
4. Sözleşmeye kaza bildirimi, belge paylaşımı ve gecikme güvencesi maddelerini ekleyin.
5. İş kazası bildirim akışını (kolluk derhal, SGK üç iş günü) İK ve İSG birimine yazılı verin; fatura ve tevkifat uygulamasını mali müşavirinizle netleştirin.

Rinan Turizm ile personel servisi

Rinan Turizm, 2014'ten beri Ankara'da ABB servis düzenine kayıtlı C plakalı araçlarla fabrika ve kurum personeli taşır; üç vardiyada (08:00, 16:00, 24:00) hat planlar. Sürücüler SRC ve psikoteknik belgelidir, araçlarda zorunlu trafik ve koltuk ferdi kaza sigortası bulunur. Hat bilgilerinizi hesaplama aracına girerek teklif alabilir, 0530 788 57 86 numarasından ya da WhatsApp üzerinden görüşebilirsiniz.

Fiyat Al 0530 788 57 86

İlgili: Fabrika işçi servisi · Vardiyalı personel taşımacılığı · Personel servis sözleşmesi örneği

Kaynaklar

• 4857 sayılı İş Kanunu — md. 22, 66, 69 ve 73.
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu — md. 13.
• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu — md. 23/10.
• Kadın Çalışanların Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik — ilgili hüküm için yönetmeliğin güncel metni.

Kontrol tarihi: 13 Ekim 2026. Bu sayfa hukuki görüş değildir.